Λότης Πέτροβιτς Ανδρουτσοπούλου 1998

Παρουσίαση σε ανοικτή εκδήλωση στην Ακράτα της συγγραφέα
Λότης Πέτροβιτς Ανδρουτσοπούλου

 

Θα αρχίσω την παρουσίαση της προσκεκλημένης μας απόψε ξεκινώντας με μια εκμυστήρευση. Διαβάζοντας τα βιβλία της, άθελά μου  έτρεξα  25 χρόνια πριν. Όταν ήμουνα παιδί ακόμα, πίστευα ότι οι συγγραφείς των βιβλίων που μου χάριζαν οι ευλογημένοι θείοι κάποια μακρινά Χριστούγεννα, ήταν εξωπραγματικά όντα, με χαρακτηριστικά εξωγήινων. Πολλές φορές αδυνατούσα να πιστέψω ότι είναι άνθρωποι με σάρκα και οστά. Τους είχα τοποθετήσει δίπλα στο Θεό και καμία ανθρώπινη ιδιότητα δεν παραδεχόμουν ότι ήταν δυνατόν να έχουν. Ακόμα και να ανασαίνουν τους το απαγόρευα. Κάπως έτσι ένα παιδί αντιμετώπιζε τους συγγραφείς  τη δεκαετία του ’70.

Σήμερα καλημερίζοντας τη 2η χιλιετία, το παιδί  μπορεί να περηφανεύεται ότι είδε και άκουσε το δημιουργό των βιβλίων που αγάπησε. Σήμερα  έχει τη δυνατότητα και τα μέσα να δει από κοντά, να αγγίξει και να μιλήσει, να επικοινωνήσει, αν θέλετε, απ’ το κομπιούτερ του με τους συγγραφείς των παιδικών βιβλίων. Σήμερα το παιδί του 2000 θα με ειρωνευόταν, στην καλύτερη περίπτωση, για τις σκέψεις μου.

Να σκιαγραφήσεις ένα δημιουργό! Δύσκολο υπόθεση από την άποψη μήπως πεις λίγα για το έργο του, παραλείψεις ή δεν φωτίσεις όλες τις πλευρές. Δεν θα το κάνω μόνη μου. Βρήκα τρόπο να ξεφύγω, το ομολογώ. Οι μαθήτριες που θα ακούσετε, θα σας δώσουν μια γεύση από το συγγραφικό έργο της Πέτροβιτς. Τι καλύτερο από τη γνώμη των παιδιών. Παραγκωνίζει την πολυλογία μου και δίνει το στίγμα των βιβλίων της. Μπορεί να  είναι γράμμα, ελεύθερη έκφραση, ή ανάλυση κάποιου έργου της. Απ’ αυτήν τη θέση τα ευχαριστώ για την πολύτιμη συνεργασία τους.

Το να υπηρετείς (25) χρόνια την παιδική λογοτεχνία δεν είναι μια εύκολη υπόθεση. Αντίθετα, θα έλεγα ότι είναι πολύ δύσκολο έργο να γράφεις για παιδιά . Να είσαι πάντα νέος στην ψυχή, να κοιτάς κατάματα τα παιδικά μάτια γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι καταλαβαίνουν και νιώθουν περισσότερα από όσα  λένε.

Ο σπουδαιότερος κριτής αυτού του είδους των  βιβλίων είναι τα παιδικά χέρια που θα ξεφυλλίσουν με αγωνία τις σελίδες ή θα το καταχωνιάσουν σε μια σκοτεινή γωνιά της βιβλιοθήκης τους δείχνοντας έμπρακτα την αδιαφορία τους. Τα παιδικά μάτια, που θα ρουφήξουν αχόρταγα τα μηνύματα και το Λόγο. Η παιδική ψυχή που θα σκιρτήσει και το μυαλό που θα φτερουγίσει απ’ το ανοιχτό παράθυρο  για να συναντήσει τον ήλιο της γνώσης και της χαράς που χαρίζει το βιβλίο.

Σήμερα έχουμε κοντά μας ένα τέτοιο δημιουργό. Είναι ο ηθικός αυτουργός  για χιλιάδες πεταρίσματα, αναρίθμητα ταξίδια με τη φαντασία. Κατηγορείται για απογειώσεις απ’ τη σκληρή πραγματικότητα και προσγειώσεις στη σφαίρα του καλού, του ήθους και του ονείρου. Εκεί που απαλύνεται ο πόνος, δραπετεύουν  οι εντάσεις και οι πιέσεις που δέχεται καθημερινά το παιδί. Κατηγορείται για εμβαθύνσεις και αναγνωριστικά ταξίδια στο τούνελ του εαυτού μας. Είμαι σίγουρη   ότι μια τέτοια  κατηγορία κάνει κάθε παιδικό συγγραφέα περήφανο.

Η Πέτροβιτς εκδίδει το πρώτο της βιβλίο το 1973  και από τότε μπαίνει σε σταθερή  τροχιά γύρω απ’ τον μαγευτικό πλανήτη  των βιβλίων. Τροχιά που τροφοδοτεί η συνέπεια και  το αίσθημα ευθύνης. Την  υπόσχεση που είχε δώσει μικρό παιδί ακόμα στον εαυτό της, να γράψει κάποτε αυτά που έλεγε, την κράτησε. Ήταν παιδί ακόμα, μας εξομολογείται,  όταν στο λόφο του Στρέφη, τη γειτονιά της, τα μεγαλύτερα παιδιά  την άφηναν μόνη και  τότε έπλαθε ιστορίες για να ξορκίσει τη μοναξιά και το βαρύ ίσκιο  της απομόνωσης. Αργότερα ήρθε το πάθος που χωρίς αυτό τέχνη Δε νοείται. Η κινητήριος δύναμή της είναι πρώτιστα η εσωτερική ανάγκη αλλά και η  αγάπη στα παιδιά   που χωρίς αυτή δεν θα είχε σήμερα τη θέση της πολυγραφότατης παιδικής συγγραφέως.
 Η Πέτροβιτς  έχει τιμηθεί για το έργο της. Έξι βιβλία της έχουν βραβευθεί με το Α’ Πανελλήνιο Βραβείο Παιδικής Λογοτεχνίας. Η ίδια είναι μέλος του ΚΥΚΛΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ και της ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ. Γνωστή και απ’ το περιοδικό «διαδρομές», και «χελιδόνια». Άρθρα της για το παιδικό βιβλίο αναρίθμητα σε εφημερίδες, ελληνικά και ξένα περιοδικά. Έργα της έχουν μεταδοθεί απ’ την ΕΡΤ και το ΡΙΚ (η ραδιοφωνία της Κύπρου).Πολλά της βιβλία έχουν μεταφραστεί σε άλλες γλώσσες και ένα παραμύθι της έχει περιληφθεί στο Αμερικάνικο αναγνωστικό. Πλούσιο και το μεταφραστικό της έργο. Έχει πάρει μέρος σε πολλά συνέδρια για τη διάδοση του παιδικού βιβλίου.

Είναι μια δραστήρια γυναίκα που υπηρετεί την παιδική λογοτεχνία χρόνια τώρα. Μια γυναίκα που παλεύει με το έργο της να διασώσει την ανθρώπινη ψυχή όπως έχουν χρέος σήμερα όλοι οι συγγραφείς πριν μεταβληθεί ο άνθρωπος σε δίποδο ζώο. Η αρρώστια του αποπνευματοποιημένου καταναλωτισμού  εξαπλώνεται στον κόσμο  χειρότερα και από τη  γρίπη του Χογκ-Κογκ, χρησιμοποιώ τα λόγια της  ρωσίδας Ίρινας Τολμάκοβα απ’ το 16ο συνέδριο της Διεθνούς Οργάνωσης Βιβλίων για τη Νεότητα ( ΙΒΒΥ. )

Τα βιβλία της  πλούσια σε τεχνική και αφήγηση.  Η εσκεμμένα απλή τους γλώσσα αιχμαλωτίζει τον παιδικό αναγνώστη απ’ την πρώτη στιγμή. Γλώσσα καλοδουλεμένη, χωρίς βαρετά μπιχλιμπίδια, ξεδιπλώνει το κουβάρι του  μύθου. Γλώσσα που τρέχει αβίαστη, αμακιγιάριστη. Αυστηρά δωρική και πανέμορφη μέσα στην ελληνική ομορφιά της. Κάθε φράση καλοζυγιασμένη. Κάθε λέξη σοφά, καίρια τοποθετημένη αναδεικνύει την ουσία που είναι πάντα εκεί, ένα γλυκό φως που σιγοκαίει. Κολυμπώντας μέσα στις σελίδες των βιβλίων της  μου  ‘ρθαν στο μυαλό τα λόγια του ποιητή Πάμπλο Νερούντα:
Οι λέξεις είναι αυτές που τραγουδάνε.
Πέφτω στα πόδια τους και τις προσκυνώ...
Τα πάντα βρίσκονται μέσα στις λέξεις.
Έχουνε σκιά, διαφάνεια, βάρος, φτερά,
 όλα εκείνα που τους πρόσθεσαν  τα χάδια τόσων χρόνων.
Αυτή την αίσθηση  δροσιάς έχεις όταν διαβάσεις τα βιβλία της. Απ΄ τις σελίδες τους αναδύονται η ανεμελιά του καλοκαιριού, η χαρά των χρωμάτων της άνοιξης, η μελαγχολία του Φθινοπώρου και η σοφία του χειμώνα.
 Ρέουσα, ξεκούραστη γλώσσα. Ένας αληθινός λόγος, θα έλεγα, κοφτερός, ασυγκράτητος, δυνατός, ολόφωτος μέσα στην καθαρότητά του, ξεπηδά από όλα τα βιβλία της είτε μιλούν για πόλεμο είτε για φιλία είτε είναι απλές λαϊκές ιστορίες. Σε όλη του την έκταση το έργο της συνεπαίρνει όλες τις ηλικίες στα πιο μαγευτικά ταξίδια.

Τα βιβλία της Πέτροβιτς προβληματίζουν, οδηγούν  στα μονοπάτια της  κριτικής σκέψης. Έχουν διάχυτη τη γεύση του νέου, του αυθόρμητου. Ο παιδικός αναγνώστης δεν θα συναντήσει ωραιοποιημένες καταστάσεις και χλιαρούς-εξωπραγματικούς  διαλόγους. Είναι σίγουρο ότι δεν θα χασμουρηθεί από κουραστικές περιγραφές και ανούσιες πολυλογίες. Οι διάλογοι ζωντανοί, παραστατικοί. Θαρρείς οι ήρωες βρίσκονται δίπλα σου  και συζητούν. Καμία επιτήδευση, καμία υπερβολή και τάση εξεζητημένου άρα ψεύτικου.

«Το τσιμεντένιο δάσος»
Το δάσος που πραγματεύεται η Πέτροβιτς είναι το σύγχρονο δάσος των   τσιμεντένιων κορμών  όπου μια δεκαεξάχρονη Κοκκινοσκουφίτσα συναντά το λύκο του 20ου αιώνα που προσπαθεί να την εξοντώσει και να την μυήσει στον κόσμο των ναρκωτικών, του λευκού θανάτου.   Ένα βιβλίο γραμμένο όχι αποκλειστικά για παιδιά. Ένα βιβλίο που μιλά για τις ασχήμιες του κόσμου θίγοντας απ’ τη μια  το τεράστιο πρόβλημα του σήμερα και προσπαθώντας απ’ την άλλη να επανδρώσει το παιδί με γνώση, θάρρος και ελπίδα για το αύριο.

Η αμεσότητα και η δύναμη περιγραφής συναρπάζουν. Δυνατά με τη μοναδική ρώμη της απλότητας καταφέρνει η Πέτροβιτς  να  κερδίσει τον παιδικό αναγνώστη. Λιτή και μεστή σε αυτό που θέλει να πει, χωρίς συγκάλυψη και ίχνος προστατευτισμού. Η αλήθεια δεν διστάζει να φανερωθεί ολόγυμνη στα βιβλία της.

Κάθε φορά η συγγραφέας κερδίζει το στοίχημα με τον εαυτό της. Η πρωτοτυπία είναι χαρακτηριστικό γνώρισμά της. Κάθε βιβλίο και ένας καινούριος τρόπος, μια καινούρια ιδέα να ντυθεί η αλήθεια που επιλέγει. Το σκηνικό αλλάζει χρώματα και δέσμες φωτός διαχέονται  στο θέμα  που επεξεργάζεται.

Η Πέτροβιτς διαπραγματεύεται θέματα που βιώνουν καθημερινά τα παιδιά καθώς και σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα της εποχής μας. Θίγει θέματα που ενδιαφέρουν πραγματικά τα παιδιά, καλύπτοντας τις πραγματικές τους ανάγκες. Ο πόλεμος, τα ναρκωτικά, η διαλυμένη οικογένεια, το διαζύγιο και ο χωρισμός, οικογένειες που ξεριζώθηκαν και απέκτησαν το στίγμα  του μετανάστη, η μοναξιά και η απομόνωση του σύγχρονου ανθρώπου κ.α είναι ο ιστός που ξετυλίγονται οι ιστορίες της. Ο παιδικός αναγνώστης προβληματίζεται, παίρνει θέση  και γίνεται ώριμος να ανταπεξέλθει μελλοντικά στα προβλήματα που θα ανακύψουν. Γίνεται με αυτόν τον τρόπο  ένα  συνειδητοποιημένο μέλος του κοινωνικού συνόλου.

Βρισκόμαστε στον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο 1916-1918. Ποιος είναι τελικά «ο μικρός αδερφός;»
Ένας ύμνος στην αγάπη, στην ανθρωπιά, στην ειρήνη και σε όλες τις πανανθρώπινες αξίες. Ο παιδικός αναγνώστης διαμορφώνει έτσι  μια ισχυρή δημιουργική ελεύθερη προσωπικότητα καλλιεργώντας όλα τα αγαθά της πολιτισμικής αγωγής.
Μια άλλη διάσταση του έργου της είναι το  παραμύθι. Πολλά της έργα είναι γνήσια παραμύθια που σημαδεύουν κατευθείαν την καρδιά και ενεργοποιούν τις αισθήσεις. Ξέρει πολύ καλά την ευεργετική λειτουργία τους στην παιδική ψυχή και ξετυλίγει την ανέμη προκαλώντας  το κουβάρι να τρέξει στης  παράδοσης  μας τα γνωστά  λημέρια. Άλλοτε αναβιώνει τις ιστορίες όπως της ψιθύρισε η γιαγιά και άλλοτε προσθέτει σε σωστές δόσεις το «δικό της κάτι» προσαρμόζοντάς το στις σύγχρονες απαιτήσεις. Η Πέτροβιτς συντείνει και αυτή με την αναβίωση του  μύθου στην απόκτηση της  εθνικής μας ταυτότητας, στη γνωριμία του παιδιού με το λαϊκό μας πολιτισμό και την αστείρευτη παράδοσή μας.

Η συγγραφέας καταφέρνει να συνδυάζει τα κακώς κείμενα  με την αισιοδοξία, τη χαρά και τη θλίψη, το μύθο και την πραγματικότητα, το συναίσθημα με τη λογική, τη συμφορά με το πνεύμα αδελφοσύνης, τις εθνικές διαφορές  με το αίσθημα της συμφιλίωσης των λαών. Ο πετυχημένος  συνδυασμός όλων αυτών χαρακτηρίζει και κάνει μοναδικό και διαχρονικό το έργο της.
 Η Πέτροβιτς είναι πρώτιστα μια καλή αρχιτεκτόνισσα. Χτίζει πάνω σε γερά θεμέλια την πλοκή του μύθου. Η δομή του έργου της τεχνικά άρτια.. Η πλοκή  σιδερένια και το πλάνο σαφές.  Η παρουσίαση των χαρακτήρων  πάντα πειστική και αληθοφανής. Η εξέλιξη γοργή και η αλληλουχία των  γεγονότων ξεκαθαρισμένη. Η  κορύφωση έρχεται  αριστοτεχνικά μεγαλώνοντας την αγωνία του αναγνώστη και ύστερα πάλι τα γεγονότα κατηφορίζουν παίρνοντας την τελική ευθεία εκεί που τους περιμένει, κάπου στο τέρμα, η χαρά , η ελπίδα, η αισιοδοξία. Ότι τελικά οδηγεί στη λύτρωση την τόσο αναγκαία λειτουργία για την παιδική ψυχή.

Ποικιλία  ύφους  που περιπλέκεται με την χωρίς φειδώ φαντασία της καταδεικνύοντας έτσι  την ικανότητα της να χειρίζεται το Λόγο με άνεση. Η ερμηνεία της ζωής  ψυχολογημένη, γεμάτη ουσία και ειλικρίνεια. Αποφεύγει συνειδητά τις κακοτοπιές του  διδακτισμού, ολέθριο λάθος πολλών παιδικών συγγραφέων που γράφουν μόνο για να διδάξουν. Αποφεύγει την στείρα ηθικολογία «των πρέπει» αντικαθιστώντας την με καλά καμουφλαρισμένη αλήθεια που υπάρχει ανάλαφρη σαν αύρα.

Ο καμβάς στέρεος και το μοτίβο ζωντανό ξεπροβάλει μέσα από τις λέξεις που φτιάχνουν το δικό τους πανηγύρι ηχοχρωμάτων και αισθήσεων. Απ’ το μπουκέτο των συναισθημάτων διαλέγει την τρυφερότητα, τη συγκίνηση, την αγάπη και τα προσφέρει χωρίς τσιγγουνιά, ευωδιαστά λουλούδια. Το ίδιο και το χιούμορ. Επισημαίνει, καυτηριάζει με  παιδικό πάντα βλέμμα τις πράξεις των μεγάλων.   Έχεις την αίσθηση ότι πίσω από μία εύθυμη ιστορία  είναι κρυμμένο ένα παιδί που παίζει το δικό του κρυφτό με τον αναγνώστη.

Η ύπαρξη μιας πανανθρώπινης αγωνίας διαπερνά το έργο της και γίνεται σημαία ελπίδας που ανεμίζει υπενθυμίζοντας το χρέος μας. Το παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο αυτή τη σημαία καλείται να υπηρετήσει σήμερα. Να γενεί ο σπόρος που θα ριζώσει στην παιδική ψυχή και θα ανθίσει και οι καρποί του  θα φέρουν το μήνυμα της συναδέλφωσης των λαών αλλά και το σεβασμό στην ιδιαιτερότητα και τον πολιτισμό του καθενός. Οι παιδικοί αναγνώστες  να γίνουν αυριανοί πολίτες μιας κοινωνίας που οι αξίες θα πραγματώνονται καθημερινά σε κάθε λεπτό σε κάθε καθημερινή έννοια και πράξη.

Απ’ το βιβλίο «για την άλλη πατρίδα» διαβάζω το εισαγωγικό σημείωμα: «....Αληθινές ιστορίες προσφύγων. Δεν έχει σημασία αν  οι τόποι που έζησαν τα πρόσωπα της ιστορίας ήταν στην Ανατολή ή στη Δύση, το Βοριά ή το Νότο. Η ανθρώπινη αγωνία είναι η ίδια παντού. Κι η λαχτάρα που θα νιώσει ο μικρός ήρωας για ελευθερία, για ειρήνη, για δικαιοσύνη, είναι λαχτάρα χιλιάδων παιδιών, αίτημα εκατομμυρίων ανθρώπων σε πάμπολλα μέρη του κόσμου.»

Πως περιπλέκονται βιβλία και πραγματικότητα  και τι θεάρεστο να μην μπορείς να  ξεμπερδέψεις το μυθικό στοιχείο απ’ το πραγματικό. Έτσι που να πιστεύεις μέσα σου βαθιά ότι είναι μαγικό αυτό το κουβάρι που σε γεμίζει μνήμες, σε πλουτίζει , σε κάνει καλύτερο κι ας μην το ξετυλίξεις ποτέ.

Η συγγραφή παιδικών βιβλίων σήμερα πραγματώνει εν μέρει το όνειρο. Το όνειρο για ένα καλύτερο κόσμο που πρέπει να έρθει, πιο ανθρώπινο, πιο οικείο, κοντά στα  ανθρώπινα μέτρα. Τούτη την ελπίδα χρέος, λέει η συγγραφέας, έχει να θρέψει το παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο. Κι αυτός είναι ο κυριότερος ρόλος του στην κοινωνία. Για το βιβλίο όμως και το παιδί ας ακούσουμε τη συγγραφέα τι έχει να μας πει.

Ας ελπίσουμε ότι απόψε στην Αναγέννηση πετύχαμε να φέρουμε κοντά στις ψυχές των παιδιών το παιδικό βιβλίο. Ας ελπίσουμε ότι θα αυξήσουμε τους παιδικούς αναγνώστες. Θα βλέπουμε όλο και περισσότερα παιδιά με ένα καλό λογοτεχνικό βιβλίο στα χέρια.

Αναστασία Ευσταθίου
Ακράτα, 1998

 

Блог http://webekm.com/ и още нещо.

Full premium theme for CMS

Bookmaker bet365 The best odds.