Ο δικός μας Αλέξανδρος. ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ 2006

«Ο δικός μας Αλέξανδρος». Πρόγραμμα Φιλαναγνωσίας για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη στο  Δημοτικό σχολείο

 


Καλέ μου φίλε Μανόληi,
 την ιστορία σου την έμαθα από τον Παπαδιαμάντη.
Ξέρεις, εκείνο το μοναχικό κύριο
που έπινε τα απογεύματα τον καφέ του
στο καφενείο της γειτονιάς σου…

Η προσέγγιση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη στο δημοτικό σχολείο σίγουρα ξενίζει τους δασκάλους της πράξης. Τα ερωτήματα εστιάζονται στο κατά πόσο η ιδιότυπη παπαδιαμαντική γλώσσα, με τα ανάμικτα στοιχεία καθαρεύουσας, ιδιωματισμών και αρχαϊσμών, είναι κατάλληλη για τους μαθητές του δημοτικού σχολείου, τη στιγμή μάλιστα που κανένα διήγημα του συγγραφέα δεν περιλαμβάνεται στα γλωσσικά εγχειρίδια. Αντιμετώπισα την προσέγγιση του Άγιου των γραμμάτων μας σαν πρόκληση και εμπειρία μοναδική στη διδακτική μου πρακτική.  

Πρόκειται για ένα πρόγραμμα Φιλαναγνωσίας (project) που διάρκεσε μια ολόκληρη σχολική χρονιά (2002-2003) και υλοποιήθηκε με επιτυχία με την Στ΄ τάξη του 1ου δημοτικού σχολείου Ακράτας (Ν. Αχαΐας). Επιχειρήθηκε προσέγγιση του ανθρώπου- λογοτέχνη Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και της εποχής του. Η όλη προσέγγιση βασίστηκε τόσο στη νέα φιλοσοφία αντιμετώπισης της λογοτεχνίας μέσα από παιγνιώδεις δραστηριότητες φιλαναγνωσίας και στη σκοποθεσία του Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών της Γλώσσας για την Στ΄ τάξη, όπως αυτή αναδύεται στο νέο Δ.Ε.Π.Π.Σ.ii, όσο και στη Σκυταλοδρομία Ανάγνωσης που προτείνει το ΕΚΕΒΙiii.

Ο σχεδιασμός της όλης δράσης βασίστηκε σε πλάνο διδακτικών βημάτων για όλη τη σχολική χρονιά, καταγράφηκε σε ημερολόγιο δράσης (οι σημειώσεις της δασκάλας όπου και οι αξιολογικές κρίσεις της) ενώ τα βήματα υλοποίησης του προγράμματος κατέγραφαν και οι μαθητές στο «ημερολόγιο δράσεων» της τάξης. 

Το project στόχο είχε  να γίνουν οι μαθητές ερευνητές, συγγραφείς και μακροπρόθεσμα να συνάψουν μια δια βίου σχέση με το λογοτεχνικό βιβλίο. Από την άλλη, η όλη προσέγγιση επιχειρήθηκε να κινηθεί στους άξονες της διαθεματικότητας και της διεπιστημονικότητας ως νέες διδακτικές προσεγγίσεις και μέθοδοι ενεργητικής απόκτησης της γνώσης. Θέλαμε οι μαθητές μας να αποκτήσουν σφαιρική αντίληψη του κόσμου του δημιουργού, τότε και σήμερα, μέσα από τα διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα.

Από την άλλη, η εισαγωγή του αυτούσιου λογοτεχνικού βιβλίου στην τάξη με καινοτόμες δράσεις εμψύχωσης και δραστηριότητες φιλαναγνωσίας ήταν μια συνειδητή διδακτική επιλογή που είχε σαν στόχο την αποτελεσματικότερη προσέγγιση της λογοτεχνίας μέσα από το πρόγραμμα. Αποτελεί εξάλλου δράση,  που από τη δεκαετία του ’70 (Α. Ζερβούiv, 1999: 19) πραγματοποιείται συστηματικά στα σχολεία της Ευρώπης με ανάγνωση 4-5 βιβλίων ετησίως στην τάξη, όπου θίγονται «δύσκολα» θέματα σαν αυτό του ρατσισμού. Το  αυτούσιο λογοτεχνικό βιβλίο κάνει δειλά τα πρώτα του βήματα στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα προσκρούοντας στην αγωνία των δασκάλων για την έλλειψη διδακτικού χρόνου και την πίεση της διδακτικής ύλης. Παρ’ όλο που έχει θετικά αποτελέσματα στη διδακτική πράξη, όταν αξιοποιηθεί από το δάσκαλο εμψυχωτή, εντούτοις δεν είδαμε να καρποφορεί ακόμα, παρ’ ότι η Ευέλικτη Ζώνη εφαρμόζεται σε μεγαλύτερη κλίμακα σήμερα στα σχολεία.

Βήματα Υλοποίησης
Βασικό μέλημά μου σαν δασκάλα της τάξης ήταν να παρέχω μια πλούσια ατμόσφαιρα Γραμματισμού στα παιδιά ώστε να έχουν ευκαιρίες πρόσβασης σε πλούσιο και διαφορετικό υλικό. Ήθελα να εξασφαλίσω με αυτόν τον τρόπο την ενεργή συμμετοχή τους, την κινητοποίηση του πνευματικού και συναισθηματικού τους κόσμου και την ενεργοποίηση υψηλών κινήτρων. Αρχικά συγκέντρωσα πολύ υλικό για το συγγραφέα (τη δανειστική βαλίτσα του από τον εκδοτικό οίκο Παπαδόπουλοςv), ανίχνευσα το υλικό στο διαδίκτυο ώστε να είναι κατάλληλο για τους μαθητές πριν το περιηγηθούμε μαζί, βρήκα βιβλία του στη βιβλιοθήκη του σχολείου, προμηθευτήκαμε και άλλα από βιβλιοπωλεία και τέλος, συγκέντρωσα αυθεντικό υλικό (για τη ζωή και το έργο του, κριτικές, φωτογραφικό υλικό, άρθρα εφημερίδων, το σπίτι του στη Σκιάθο, προγράμματα εκδηλώσεων, αφίσες  κ.ά.) και τα έφερα στη «Γωνιά Λογοτεχνίας» της τάξης.

Προσάρμοσα όλο το υλικό στο επίπεδο της τάξης και στις ανάγκες των μαθητών μου. Η επιλογή του συγγραφέα έγινε με την τάξη στην αρχή της χρονιάς. Συναποφασίσαμε το θέμα για να πειραματιστούμε και να συνταξιδέψουμε στο διαδίκτυο με σκοπό τη βαθύτερη κατανόηση του κόσμου του Παπαδιαμάντη. Με αφορμή το Σκιαθίτη συγγραφέα, θα ξεκινούσαμε ταξίδια με γλωσσικές δραστηριότητες, παιχνιδόλεξα κ.ά. και βαθμιαία θα επεξεργαζόμαστε κείμενα με μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας (π.χ. κριτική των έργων του). Σκοπός εξάλλου του Δ.Ε.Π.Π.Σ. (2003: 3755) που αναφέρεται στο γραπτό λόγο για την Ε΄ και Στ΄ τάξη είναι «Η ανάπτυξη της ικανότητας του παιδιού: να διαβάζει με ευχέρεια και ακρίβεια και να κατανοεί το περιεχόμενο κειμένων με αυξανόμενη αναγνωστική δυσκολία… να εκτιμά τη γλωσσική ποικιλία». Οι μαθητές της Στ΄ με το επίπεδο γνώσεων που γνώριζα ότι είχαν, μπορούσαν να ανταποκριθούν στην πρόκληση του παπαδιαμαντικού λόγου. 

Η οργάνωση της τάξης βασίστηκε στην ομαδοσυνεργατική μάθηση (15 μαθητές χωρισμένοι σε 4 ομάδες). Κάθε ομάδα «δούλευε» το υλικό της και σε κάθε συνεδρία παρουσίαζε τι είχε ετοιμάσει στις άλλες ομάδες. Στη συνέχεια, στην ολομέλεια των ομάδων, γινόταν σύνθεση του υλικού ώστε να γίνονται μέτοχοι των πληροφοριών και της γνώσης όλοι οι μαθητές.
Η ομάδα είχε το φάκελό της, όπου συγκέντρωνε το υλικό της συνεδρίας, το οποίο σταχυολογημένο στο τέλος αποτέλεσε και το υλικό του εντύπου. Κάθε «συνεδρία» διαρκούσε μία διδακτική ώρα. Είχε προγραμματιστεί να γίνεται δύο φορές την εβδομάδα, αλλά πάντα ξεκλέβαμε χρόνο για να δουλέψουμε στο εργαστήρι πληροφορικής1, στη γωνιά λογοτεχνίας της τάξης και στη βιβλιοθήκη του σχολείου, όπου αξιοποιούσαμε το «παραδοσιακό» υλικό (αυτούσια διηγήματά του, αποσπάσματα από έργα του, άρθρα από περιοδικά κ.ά.) ή υλικό από το διαδίκτυο (ενημερωτικά άρθρα, η εργογραφία του) ή αυθεντικό υλικό (βιντεοκασέτα με δραματοποιημένο παραμύθι, τραγούδια και χορούς της Σκιάθου, αφίσες, σελιδοδείκτες, επιστολές του συγγραφέα από λεύκωμα της Αναπτυξιακής Εταιρίας Σκιάθου) το οποίο και μετέτρεπαν σε διαφορετικά είδη κειμένων.

Αρχικά έγινε σκυταλοδρομία ανάγνωσης με τα μεταγλωττισμένα διηγήματα του Παπαδιαμάντη από τη σειρά «Τα Ελληνικά» των εκδόσεων Παπαδόπουλος (απόδοση Κ. Πούλουvi) που διάρκεσε δύο μήνες. Τα βιβλία αυτά, που αποτελούν διασκευή των κλασικών διηγημάτων του Παπαδιαμάντη, ήταν μικρά σε μέγεθος σελίδων και «μεταφρασμένα» στην κοινή νεοελληνική  γλώσσα έτσι ώστε να μην δυσκολεύονται τα παιδιά όταν έρχονται σε επαφή με την ιδιότυπη γλώσσα του συγγραφέα. Από την άλλη, αποτέλεσε και το πρώτο βήμα γνωριμίας των παιδιών με το μεγάλο συγγραφέα, που σε αυτή την ηλικία δεν έχουν τη δυνατότητα να συλλάβουν το σύνολο του έργου του. Η επαφή των μικρών αναγνωστών με τα βιβλία αυτά θέλαμε να αποτελέσει το «εφαλτήριο της συνάντησής τους» με τον παπαδιαμαντικό κόσμο σε κάποια μεγαλύτερη ηλικία. Η εικονογράφηση των βιβλίων ήταν πολύ επιμελημένη στην λεπτομέρειά της και βοήθησε τους μαθητές να αναπαραστήσουν την εποχή και να «ανοίξουμε» συζητήσεις στην τάξη για τα ήθη και έθιμα, το νησί, την εποχή κ.ά. Ο εικονογράφος των βιβλίων, Νικόλας Ανδρικόπουλοςvii, λέει χαρακτηριστικά για τον τρόπο εικονογράφησης ότι «οι εικόνες μου έπρεπε να έχουν μυρουδιά. Για να μπορούν να μυρίσουν τα παιδιά την εποχή που πέρασε…». Πραγματικά οι εικόνες των βιβλίων αποτέλεσαν το διδακτικό έναυσμα για συζητήσεις, τοποθετήσεις και παρατήρηση μιας εποχής που δεν ήταν οικεία στα παιδιά. Άντλησαν στοιχεία για τις εργασίες τους, έκαναν συγκρίσεις και συσχετίσεις με το σήμερα πάνω σε θέματα ένδυσης, εθίμων, κατασκευής σπιτιών και συμπεριφοράς παιδιών και ενηλίκων.

Στη συνέχεια η σκυταλοδρομία συνεχίστηκε με τα αυθεντικά κείμενα από διηγήματάviii του, επιστολέςix, υλικό από το διαδίκτυο κ.ά. Η ανάγνωση των (επιλεγμένων) βιβλίων του στην τάξη είχε τη μορφή της shared reading προσέγγισηςx, της ανάγνωσης που μοιράζεται όλη η τάξη κι αυτό λόγω της αυξημένης δυσκολίας της παπαδιαμαντικής γραφής. Με τη δυναμική αυτή διδακτική στρατηγική χρησιμοποίησα τα γραπτά κείμενα ως μοντέλα ανάγνωσης και γραφής και κατόρθωσα να δουλέψω με όλα τα παιδιά της τάξης, να ερευνήσουμε μαζί τον τρόπο γραφής, το ύφος και τις λεξιλογικές επιλογές του συγγραφέα.

Έγινε παρουσίαση των βιβλίων που διάβασαν τα παιδιά στην τάξη με στόχο την παραγωγή προφορικού λόγου. Η κάθε ομάδα έκανε την επιλογή του τρόπου παρουσίασης του βιβλίου, που ήταν μια απλή περίληψη και παρουσίαση των εικόνων από τον «παρουσιαστή» στην «καρέκλα του συγγραφέα» ή μια δραματοποίηση, μεταφορά αφηγηματικού λόγου σε θεατρικό διάλογο, παντομίμα κ.ά. από πιο πολλά μέλη της ομάδας. Με την προφορική παρουσίαση του βιβλίου επιτεύχθηκαν δύο σκοποί, η ανάπτυξη δεξιοτήτων καλής χρήσης της γλώσσας με συγκεκριμένο λεξιλόγιο  και η ανάπτυξη κριτικής στάσης των ακροατών. 
Το επόμενο στάδιο, μετά την επεξεργασία του υλικού και την προφορική παρουσίαση των βιβλίων, ήταν η παραγωγή ποικιλίας γραπτού λόγου με διαφορετικό ύφος και περίσταση επικοινωνίας με στόχο: «να διευρύνει την επικοινωνιακή δεξιότητα που έχει ήδη ο μαθητής» (Α. Ιορδανίδουxi, 1994). Κάθε ομάδα, με βάση το υλικό που ήταν διαθέσιμο στο φάκελο για επεξεργασία, θα έφτιαχνε τα δικά της κείμενα. Με το υλικό που συγκέντρωσαν τα παιδιά έφτιαξαν και μορφοποίησαν στους υπολογιστές του σχολείου ένα έντυπο με τίτλο «Ο Δικός μας Αλέξανδρος», που περιείχε, εκτός από το διδακτικό υλικό, τα διαφορετικά είδη κειμένου που συνέθεσαν. Τέτοια ήταν: Ημερολόγιο δράσης, επιστολή σε ήρωα βιβλίου, βιογραφικό σημείωμα και κριτική στα έργα του Παπαδιαμάντη, συνταγή γλυκού, συγκέντρωση εθίμων της γενέτειράς του, σύνταξη σταυρόλεξου, κρυπτόλεξου, ακροστιχίδας και συγγραφή  λογοτεχνικού κειμένου με τίτλο «Φλανδρώ, η γυναίκα βράχος».

Από την αρχή του προγράμματος τα παιδιά γνώριζαν ότι οι εργασίες τους θα είχαν τελικό αποδέκτη ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό.  Μέσω της διαισθητικής γνώσης αντιλήφθηκαν ότι το προϊόν που θα αποτυπωνόταν στη σελίδα θα το μοιράζονταν με άλλους αναγνώστες (τους συμμαθητές τους των άλλων τάξεων, τους αναγνώστες των περιοδικών κ.ά.), οπότε έπρεπε να πληροί όλες τις προδιαγραφές μιας καλογραμμένης ορθογραφημένης και αισθητικά άρτιας εργασίας. Οι εργασίες δεν θα  λειτουργούσαν ως σχολικές ανούσιες αγγαρείες στο συρτάρι της δασκάλας, αλλά ως νέα αναγνώσματα, που θα αποκτούσαν ένα νέο νόημα.
Η προσέγγιση που επιλέχθηκε για τη συγγραφή των γραπτών βασίστηκε στις αρχές της process writing του Gravesxii (J. Smith & W. Elley, 1998). Η σταδιακή γραφή  περιλάμβανε: συλλογή του υλικού, σύνταξη σχεδιαγράμματος πάνω στη δομή του κειμένου, τις ιδέες των μαθητών (brainstorming), την α΄ εκδοχή του γραπτού, τον έλεγχο και τις διορθώσεις από την ίδια την ομάδα και ύστερα από τις άλλες ομάδες που λειτουργούσαν σαν το απόν ακροατήριο (Bereiter και Scardamaliaxiii) κατά τη διάρκεια της ολομέλειας. Το τελικό προϊόν, γραπτό β΄ εκδοχής, δεχόταν τις τελευταίες διορθώσεις, τη μορφοποίηση με τη χρήση προγραμμάτων Word και WordArt του υπολογιστή και την τελική επιμέλεια (edit) πριν μπει στο έντυπο. Τα μέλη των ομάδων επεξεργάζονταν το γραπτό προϊόν και αφού αυτό δεν αποτελούσε προϊόν ατομικής προσπάθειας αλλά ομαδικής δουλειάς, η ομάδα είχε την ευθύνη της παρουσίασης του τελικού προϊόντος. 

Για να υποβοηθηθούν οι ομάδες στην παραγωγή γραπτού λόγου, έφερα στην τάξη ανάλογα κειμενικά είδη με τη μορφή που τα συναντάμε στον κοινωνικό χώρο, τα οποία και επεξεργαστήκαμε. Σταυρόλεξα, επιστολές, κρυπτόλεξα, ακροστιχίδες από διάφορα έντυπα και περιοδικά λειτούργησαν ως μοντέλα γραφής για να μπορέσουν τα παιδιά να δουν τη μορφή, το στήσιμο του κειμένου, τη σύνταξη και το ύφος των προτάσεων ακόμα και το είδος της γραμματοσειράς (πλάγια και καλλιτεχνικά γράμματα για την επιστολή σε φιλικό πρόσωπο, arial για επίσημη επιστολή ή επίσημο έγγραφο, bold και έγχρωμη γραμματοσειρά για τον τίτλο, κεφαλαία γράμματα στο σταυρόλεξο, στις ακροστιχίδες κ.ά.). Στη συνέχεια κάθε ομάδα έδινε στις άλλες ομάδες το σταυρόλεξο, το κρυπτόλεξο ή την ακροστιχίδα  που ετοίμασε για να το λύσουν. Τότε η τάξη μετατρεπόταν σε ένα πολύβουο μελίσσι που αναζητούσε λέξεις στα βιβλία, στους φακέλους, στη βιβλιοθήκη και κάθε ομάδα συναγωνιζόταν για το ποια θα έλυνε πρώτη τη δραστηριότητα και θα κέρδιζε βαθμούς στο παιχνίδι των γνώσεων που είχε στηθεί.

Η αναζήτηση πληροφοριακού υλικού μέσω της μηχανής αναζήτησης google ήταν άλλη μια διδακτική προσέγγιση του προγράμματος η οποία αποτέλεσε μια πρόκληση για τη δασκάλα της τάξης. Έγινε με αρκετή δυσκολία  αφού έπρεπε για κάθε ηλεκτρονική σελίδα να εξετάζουμε την καταλληλότητά της και τι τελικά θα κρατούσαμε από όλο αυτό το υλικό που παρείχε. Από το υλικό που ήταν διαθέσιμο στον κυβερνοχώρο για το συγγραφέα οι ομάδες «κατέβασαν»: λογοτεχνικά κείμενα, τη βιογραφία του συγγραφέα, την εργογραφία του και κριτική στο σύνολο των έργων τουxiv, στιγμές από τη ζωή του,  βιβλιογραφία,  άρθρα από εφημερίδες για το δημοσιογράφο- πολιτικό -μεταφραστή- συγγραφέα  Παπαδιαμάντη, τουριστικό οδηγό της Σκιάθου,  χάρτη του νησιού,  έθιμα του νησιού, επετειακές εκδηλώσεις που διοργάνωσε το ΕΚΕΒΙ προς τιμήν του και φωτογραφικό υλικό που χρησίμευσε στη διαμόρφωση και τελική μορφή του εντύπου.

Ενδεικτικές δουλειές των παιδιών παρουσιάσαμε εκτός από το έντυπο και σε περιοδικά (παιδικό περιοδικό ΓΕΙΑ ΧΑΡΑ) και 2ιστοχώρουςxv. Δείγματα της δουλειάς μας  (κολλάζ με φωτογραφίες, γράμματα, ζωγραφιές κ.ά.) στείλαμε στο Γκάζι στις 2 Απριλίου 2003, Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου προσκαλεσμένοι από το σωματείο Κύκλος του Ελληνικού  Παιδικού Βιβλίου (παράρτημα της ΙΒΒΥ της διεθνούς Οργάνωσης για το Παιδικό και Εφηβικό Βιβλίο).

Αποτίμηση
Η όλη δράση είχε πολύ θετικά αποτελέσματα στην επίδοση των μαθητών αλλά και στην τόνωση του αυτοσυναισθήματός τους. Το χάρηκαν τόσο οι μαθητές όσο και οι γονείς τους που είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν τα ίδια τα παιδιά να παρουσιάζουν το «τι» και το «πως» σε ανοικτή εκδήλωση στο τέλος της χρονιάς. Κάθε απόπειρα προσέγγισης είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα παιδιά αφού ξέφευγε από τα «στενά» όρια του γλωσσικού μαθήματος και τους έδινε τη δυνατότητα να δοκιμαστούν σε κάτι νέο έξω από τα συνηθισμένα καλούπια του μαθήματος.  Η χαρά της συμμετοχής στις ομάδες, ο ενθουσιασμός, ο υγιής συναγωνισμός τους και η αίσθηση της δημιουργίας ενός εντύπου που τους ανήκε, προσμετρούνται στα κέρδη. Η ζωντάνια των παιδιών καθώς έφευγαν για τη βιβλιοθήκη ή το εργαστήρι πληροφορικής για να βρουν πληροφορίες δεν μπορούν να αποτυπωθούν επαρκώς. Το γεγονός της ανακάλυψης της γνώσης από τους ίδιους τους μαθητές, τους τροφοδότησε με υψηλά κίνητρα και με τη χαρά της απόκτησης μιας γνώσης που βίωσαν μέσα από την ανταλλαγή απόψεων, τη συνεργασία και την ομαδική δράση.

Οι πολλαπλές πηγές πληροφόρησης στάθηκαν για αυτούς πόλοι άντλησης συγκεκριμένων και όχι περιττών γνώσεων με σημαντικότερο παράγοντα τη βελτίωση της κριτικής τους σκέψης. Δεν έμαθαν μόνο να χαίρονται και να απολαμβάνουν τη λογοτεχνία, αλλά έμαθαν να χρησιμοποιούν κατάλληλα τη γλώσσα τόσο στον προφορικό όσο και στο γραπτό λόγο. Έμαθαν Γεωγραφία, Ιστορία και ήρθαν σε επαφή με στοιχεία της λαϊκής μας παράδοσης, με τραγούδια, παραδόσεις και έθιμα. Η επεξεργασία του υλικού μέσα από τη χρήση συγκεκριμένων πληροφοριών, ειδικού λεξιλογίου και η συνεπακόλουθη παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου, εξασφάλισε σε ένα μεγάλο ποσοστό τη γλωσσική τους καλλιέργεια.

Βαθιά μέσα μου πιστεύω ότι η νέα φιλοσοφία της προσέγγισης και όχι της διδασκαλίας της λογοτεχνίας με δραστηριότητες φιλαναγνωσίας και της σύνδεσής της με την επικοινωνιακή προσέγγιση της γλώσσας, οφέλη μόνο μπορεί να επιφέρει στα εμπλεκόμενα μέρη που είναι ο δάσκαλος και οι μαθητές. Μέσα από καινοτόμες δράσεις ο δάσκαλος σε ρόλο συνανιχνευτή καταφέρνει και αναπτύσσει στους μαθητές του κοινωνικές δεξιότητες σαν αυτές της συμμετοχής και της δημιουργικότητας. Μακροπρόθεσμα και το σχολείο βγαίνει κερδισμένο, ασκώντας μια γοητεία στους «κατοίκους του». Ένα σχολείο που η σκοποθεσία του τείνει προς την κατεύθυνση του πολιτιστικού ιδεώδους με το «αίτημα για μια ουμανιστική  πρωτίστως  και δευτερευόντως  ειδική-γνωστική διάσταση της εκπαίδευσηςxvi». 

Γι’ αυτό ας μην φοβηθούμε να συμπορευτούμε με τον Παπαδιαμάντη και άλλους «δύσκολους» ή όχι, συγγραφείς και ποιητές (Μ. Λουντέμη, Π. Δέλτα, Ε. Τριβιζά, Ο. Ελύτη, Γ. Ρίτσο, Αίσωπο κ.ά.) στην τάξη. Η πρόκληση και το πείραμα ταιριάζουν στο σύγχρονο ρόλο του δασκάλου. Εάν θέλουμε ένα σχολείο που το ενδιαφέρον θα παίρνει τη θέση της ανίας, που η συμμετοχή θα υποσκελίζει το στείρο ανταγωνισμό, με πλοηγό τις καινοτόμες δραστηριότητες μπορούμε να ανταποκριθούμε στην πρόκληση και να δώσουμε άλλη πνοή στο έργο μας. Στο έργο του δασκάλου της πράξης που είναι, τι άλλο, από το να χαράζει ρότες  για υπερπόντια ταξίδια με συνταξιδιώτες τους μαθητές του.

Περιοδικό ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ στο χώρο της Λογοτεχνίας για παιδιά και  νέους, 
τευχ. 83, φθινόπωρο  2006
 
Σημειώσεις- Βιβλιογραφία

Блог http://webekm.com/ и още нещо.

Full premium theme for CMS

Bookmaker bet365 The best odds.