Στιγμιότυπα από το έθιμο του γάμου στην Ελλάδα και την Αλβανία

Μια Διδακτική Διαπολιτισμική Προσέγγιση με βάση τα έθιμα:

«Στιγμιότυπα από το έθιμο του γάμου στην Ελλάδα και την Αλβανία»

 
Θέμα: Μια απόπειρα Διαπολιτισμικής Προσέγγισης με βάση τα έθιμα
Τίτλος: «Στιγμιότυπα από το έθιμο του γάμου στην Ελλάδα και την Αλβανία»
Τάξη: Στ΄ του 1ου δημοτικού σχολείου Ακράτας (27 μαθητές)
Συνεργαζόμενος Εκπαιδευτικός: Νίκος Αλέφαντος
Ερευνήτρια: Αναστασία Ευσταθίου, μεταπτυχιακή φοιτήτρια
Επιστημονική Καθοδήγηση: Ιουλία-Αθηνά Σπινθουράκη, καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Πατρών 
Οργάνωση τάξης: Ομαδοσυνεργατική
Διάρκεια προγράμματος: Τριμηνιαίο Project  (Μάρτιος –Ιούνιος 2005)


θεωρητικό πλαίσιο
Επεκτείνομαι και βιώνω
Σε περιοχές που σαν υπαρκτές
Δεν παραδέχονται οι άλλοι.
Εκεί σταματώ και εκθέτω
Τον καταδιωγμένο κόσμο μου,
εκεί τον αναπαράγω
με μικρά και απειθάρχητα μέσα,
εκεί τον αναθέτω σε έναν ήλιο …
προσωπικό μου. Εκεί συμβαίνω.

Με ένα ποίημα της Κικής Δημουλά1 θα ξετυλίξω το νήμα του άρθρου μου. Οι σταγόνες της ποίησης της σύγχρονης Ελληνίδας ποιήτριας αποτελούν αναμφισβήτητα βολική διέξοδο για να ντύσω με λόγια την παρουσίαση μιας δράσης που πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία σε μια σχολική μονάδα της επαρχίας. Κάλλιστα οι στίχοι αυτοί θα μπορούσαν να γίνουν κτήμα ενός αλλόγλωσσου μαθητή στην προσπάθειά του να εκφράσει την ισοπεδωτική παιδαγωγική του ελληνικού σχολείου στο πρόσωπό του και στο πρόσωπο της ομάδας των αλλόγλωσσων αλλοδαπών (από εδώ και στο εξής αλγ/αλδ)  που ανήκει.

Η ανάγκη διαπολιτισμικής αντιμετώπισης της μάθησης στο σύγχρονο σχολείο όπου υπάρχουν αλγ/αλδ μαθητές αποτελεί σήμερα όσο ποτέ άλλοτε πρόκληση τόσο για το δάσκαλο της πράξης όσο και για το θεσμό του σχολείου γενικότερα που καλείται να λειτουργήσει και να αποδώσει  το παιδαγωγικό του έργο σε έναν πολυπολιτισμικό κόσμο. Κι όλα αυτά τη στιγμή που στις μέρες μας η εκπροσώπηση της ομάδας των αλγ/αλδ2 μαθητών στο μαθητικό πληθυσμό της χώρας αγγίζει το 12% του συνολικού μαθητικού πληθυσμού. Η αντιμετώπιση αυτή αποτελεί ταυτόχρονα και παιδαγωγική αναγκαιότητα αφού η διαπιστωμένη εδώ και χρόνια αυξητική τάση3 των ομάδων αυτών στα ελληνικά σχολεία πρέπει να οδηγήσει τους εμπλεκόμενους στη μάθηση στην όσο το δυνατόν ομαλότερη συμβίωση μέσα στις τάξεις με τους Έλληνες συμμαθητές, μια συμβίωση που θα βασίζεται σε κλίμα αποδοχής, αγάπης και σεβασμού.

Το σχολείο του 21ου αιώνα για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της αρχής της πολυπολιτισμικότητας πρέπει να εφεύρει τρόπους διδακτικής προσέγγισης που θα βασίζονται σε μία διαπολιτισμικού χαρακτήρα παιδαγωγική η οποία θα εκφράζεται μέσα από ευέλικτα και ανοικτού τύπου Προγράμματα Σπουδών. Κάνουμε λόγο για  «ευέλικτη διαχείριση του χρόνου αλλά και ευελιξία σε σχέση με τους επιδιωκόμενους στόχους», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Μαρία Σφυρόερα4 τονίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη σημασία της προσαρμοστικότητας των στόχων σε σχέση με το δυναμικό των πολυπολιτισμικών και ετερογενών τώρα πια, τάξεων. Ο εκπαιδευτικός καλείται να εντάξει στο διδακτικό του έργο καινοτόμα σχέδια εργασίας (project) που εκπονούνται σε κλίμα Γραμματισμού με ομαδοκεντρική οργάνωση της τάξης και τα εφαρμόζει με στόχο τη σύσφιξη των σχέσεων ανάμεσα στο σχολείο και την τοπική κοινωνία, ανάμεσα στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς, ανάμεσα στους αλγ/αλδ μαθητές με τους συμμαθητές τους. Πραγματώνονται λοιπόν στο σχολείο οι παιδαγωγικές αρχές της αποδοχής και «ανακάλυψης» του άλλου, του σεβασμού και της αρμονικής συνύπαρξης όπως αυτές προκύπτουν από τους πυλώνες της εκπαίδευσης για τον 21ο αιώνα και εκδηλώνονται με το σύνθημα «μαθαίνω να συμβιώνω κατανοώντας τους άλλους και έχοντας επίγνωση των κοινωνικών αλληλεξαρτήσεων5» μέσα από καινοτόμες και σύγχρονες πρακτικές.  

Η όλη δράση, που έλαβε χώρα σε ένα επαρχιακό ημιαστικό δημοτικό σχολείο6 υπό την επιστημονική καθοδήγηση της καθηγήτριας κ. Ι. Σπινθουράκη, θα στηριζόταν στη μελέτη από ξένους εκπαιδευτικούς του τρόπου διαπολιτισμικής προσέγγισης ενός θέματος δικιάς μας επιλογής7 με μια συγκεκριμένη τάξη. Με άλλα λόγια το ερώτημα ήταν πόσο εφευρετικοί μπορεί να γίνουν οι εκπαιδευτικοί της πράξης με στόχο την εκπόνηση ενός σχεδίου εργασίας διαπολιτισμικού χαρακτήρα.
Άλλα ερωτήματα που οδήγησαν στο σχεδιασμό του project, που πρόκειται να παρουσιαστεί στο άρθρο που ακολουθεί, είναι εάν μπορούν αρχικά οι μαθητές να συνεργαστούν αρμονικά στην υλοποίηση ενός τέτοιου προγράμματος και εάν μέσα από την ανταλλαγή της πολιτισμικής βαλίτσας διαφορετικών πολιτισμικών ομάδων -εστιάζοντας πάντα στο μικρόκοσμο της σχολικής τάξης- χτίζονται γέφυρες συναδέλφωσης και ομαλής συμβίωσης των ομάδων αυτών στις σχολικές τάξεις.
Τέτοιου είδους προβληματισμοί οδήγησαν την ερευνήτρια στο σχεδιασμό ενός βραχυπρόθεσμου project που θα βασιζόταν στα έθιμα των λαών Ελλάδος και Αλβανίας.

Γιατί το σχολείο της Ακράτας;
Επιλέχθηκε το 1ο δημοτικό σχολείο της Ακράτας, γιατί η ερευνήτρια έχει οργανική θέση, γνωρίζει το διδακτικό προσωπικό του σχολείου με το οποίο και θα συνεργαζόταν για την υλοποίηση του προγράμματος. Κατά το σχεδιασμό, σε συνεργασία με τον εκπαιδευτικό της τάξης κ. Ν. Αλέφαντο, λάβαμε υπόψη την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της σχολικής μονάδας όπου διεξάγει για τρία συνεχή χρόνια το Διαδικτυακό Λογοτεχνικό Διαγωνισμό της Βιβλιοπαμφαγονίας8 (2000-2003), πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει δεδομένη η εμπειρία εφαρμογής καινοτόμων προγραμμάτων στο σχολείο (αξιοσημείωτη είναι τόσο η εμπειρία των εκπαιδευτικών της μονάδας όσο και των μαθητών που έχουν λάβει μέρος στο διαγωνισμό με έργα τους) αλλά και πλούσιο υλικό για τα έθιμα. Ήδη το σχολείο μετράει τρεις καλαίσθητες αναμνηστικές εκδόσεις (από τον Α.Α. Λιβάνη και τη Σύγχρονη Εκπαίδευση) με τα έργα9 των διαγωνιζομένων μαθητών της Ελλάδος και του εξωτερικού. Επιπροσθέτως στο σχολείο αυτό φοιτούν αλγ/αλδ μαθητές και ποτέ άλλοτε στο παρελθόν δεν είχε επιχειρηθεί παρόμοια διαπολιτισμική προσέγγιση. Βασική μας σκέψη αποτέλεσε η πεποίθηση ότι οι μαθητές μας καλούνται να «μάθουν» και να αποκτήσουν «δεξιότητες ζωής» ανακαλύπτοντας τη γνώση μέσα από αλληλεπιδραστικές διαδικασίες που θα λαβαίνουν χώρα στις συνεδρίες της κάθε ομάδας και στην ολομέλεια της τάξης, την ομαδική εργασία, την προσωπική-συναισθηματική εμπλοκή με το γνωστικό αντικείμενο και τη σφαιρική αντιμετώπιση του θέματος.  Σήμερα άλλωστε, γνωρίζουμε ότι όλο και πιο πολύ οδηγούμαστε προς την κατεύθυνση της μάθησης που βασίζεται στην εκπόνηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων  (Blumenfeld10 et al, 1991; Καριώτογλου11 κ.ά., 1997; Hansson G12., 1997) ώστε να μεταβεί η όλη διαδικασία από στείρα διδακτική σε προσωπική ανακάλυψη της γνώσης και νοηματοδότησή της από το μαθητή.

Τι προέβλεπε ο αρχικός σχεδιασμός του project
Ο αρχικός σχεδιασμός, όπως αυτός προτάθηκε για έγκριση στην καθηγήτρια, περιλάμβανε την εκπόνηση του προγράμματος στη σχολική μονάδα της Ακράτας, τη συνεργασία της τάξης που θα δούλευε το πρόγραμμα με άλλους δασκάλους και νηπιαγωγούς του συστεγαζόμενου νηπιαγωγείου. Οι μαθητές θα έρχονταν σε επαφή με έθιμα διαφορετικών χωρών αλλά η έλλειψη μαθητών από άλλες χώρες εκτός της Αλβανίας απέτρεψε έναν τέτοιο προσανατολισμό με αποτέλεσμα το project να εστιάσει αποκλειστικά στα έθιμα της γείτονος χώρας. Η επικοινωνία με άλλες τάξεις, η αξιοποίηση των Νέων Τεχνολογιών  (στο εργαστήρι ηλεκτρονικών υπολογιστών του σχολείου για αποστολή e-mail και ανεύρεση πληροφοριών από σχετικούς δικτυακούς τόπους) για χτίσιμο γεφυρών επικοινωνίας με άλλα σχολεία ακόμα κι εκτός των ελληνικών συνόρων ή σχολείων που είχαν λάβει μέρος στο διαδικτυακό διαγωνισμό της Βιβλιοπαμφαγονίας  δεν μπόρεσε να πραγματοποιηθεί και το όλο εγχείρημα παρουσιάστηκε στους κόλπους του σχολείου ενώπιον της τοπικής κοινωνίας. Οι μαθητές δεν κατάφεραν να φέρουν στην τάξη τους παππούδες τους για μια ζωντανή μαρτυρία αφού οι περισσότεροι από τους αλλόγλωσσους βρίσκονται στη χώρα προέλευσης και όχι στην Ελλάδα. Τέλος, για λόγους πρακτικούς δεν κατέστη δυνατόν να γίνει αναπαράσταση δράσεων όπως κατασκευής γλυκών (κέντημα γαμοκουλούρας, ζύμωμα ψωμιών κ.ά.) στην τάξη από  τους γονείς των μαθητών. Με αυτά τα δεδομένα πολλές από τις αρχικές προτάσεις δεν καταφέραμε να τις εφαρμόσουμε στο τριμηνιαίο project. Ίσως εάν ο διδακτικός χρόνος ήταν μεγαλύτερος, να μας άφηνε τα περιθώρια να ασχοληθούμε με όλες τις προτάσεις και να τις συντονίσουμε.

Tα βήματα υλοποίησης του προγράμματος

1.Αρχικά ενημερώθηκε ο δάσκαλος της τάξης για την εκπόνηση του προγράμματος με την τάξη του τον Μάρτιο του 2005 και δέχτηκε να συνεργαστούμε. Οι πρώτες ιδέες για την υλοποίηση τέθηκαν στο τραπέζι. Η επιλογή του θέματος στράφηκε γενικά στα έθιμα με δεδομένη τη διαδικτυακή δράση του σχολείου και την ύπαρξη αλγ/αλδ μαθητών στην τάξη. Με το δάσκαλο συναποφασίσαμε να εστιάσουμε στα έθιμα του γάμου γιατί α) υπήρχε πολύ πληροφοριακό υλικό και β) το έθιμο του γάμου έχει αρκετές ομοιότητες στις χώρες των Βαλκανίων και θα διευκόλυνε την άντληση πληροφοριών.

2.Ενημερώθηκε η τάξη για την εκπόνηση του προγράμματος από το δάσκαλο. Άρχισαν να πέφτουν οι πρώτες ιδέες από τους μαθητές και να καταγράφονται σε ένα ημερολόγιο που κρατούσαν οι εκπαιδευτικοί.

3.Η τάξη επέλεξε το έθιμο του γάμου στην Ελλάδα και την Αλβανία, γιατί οι περισσότεροι αλγ/αλδ μαθητές κατάγονται από την Αλβανία.

4.Δόθηκε υλικό που λειτούργησε ως πηγή πληροφόρησης με έθιμα από την αναμνηστική έκδοση του βιβλίου «Με ένα ποντίκι στη χώρα των εθίμων», εκδ. «Σύγχρονη Εκπαίδευση» που είχε εκδώσει το σχολείο το 2002. Τα παιδιά διάβασαν τα έθιμα. Το υλικό έγινε αντικείμενο συζήτησης στην τάξη και τα κείμενα «λειτούργησαν» σαν πρότυπα γραφής που θα κινητοποιούσαν τα παιδιά να φέρουν δικές τους πληροφορίες.

5.Ο δάσκαλος τούς ζήτησε να συγκεντρώσουν δικά τους έθιμα και να τα μαγνητοφωνήσουν ή να τα γράψουν. Η συγκέντρωση του υλικού θα γινόταν με μαγνητοφώνηση των παππούδων/ γιαγιάδων, συνέντευξη από συγγενείς, ψάξιμο σε πηγές από τη βιβλιοθήκη (εγκυκλοπαίδειες, σχετικά βιβλία με έθιμα και παραδόσεις). Ανταποκρίθηκαν 23 παιδιά (20 Έλληνες και 3 Αλβανοί μαθητές). Το υλικό (χειρόγραφες εργασίες, κασέτες με αλβανικά τραγούδια, βιντεοσκοπημένος αλβανικός γάμος, βιντεοσκοπημένη παράσταση με έθιμα της περιοχής μας) συγκεντρώθηκε μέσα Απριλίου.

6.Οι εργασίες ήταν ατομικές αλλά δεν έλειψαν και οι συλλογικές (από ομάδες παιδιών). Το περιεχόμενο των εργασιών στράφηκε σε: συνεντεύξεις, συνταγές με γλυκά του γάμου, τι συμβαίνει στο σπίτι της νύφης και του γαμπρού λίγο πριν την τελετή, το γλέντι του γάμου, τα παραδοσιακά τραγούδια που τραγουδούν και χορεύουν οι συγγενείς, και γενικά το μυστήριο του γάμου σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και της Αλβανίας.

7.Σε άλλη συνάντηση τα παιδιά διάβασαν τα έθιμα που είχαν γράψει και τα ανακοίνωσαν προφορικά στην τάξη. Αντάλλαξαν ερωτήσεις για απορίες που είχαν και δόθηκαν οι απαραίτητες διευκρινήσεις.  Οι πρώτες ζυμώσεις έλαβαν χώρα μέσα από αυτές τις ερωτοαποκρίσεις που γίνονταν κατά την ολομέλεια της τάξης.

8.Συνάντηση της τάξης με την ερευνήτρια και το δάσκαλο (τέλη Απριλίου) για να αποφασίσει η τάξη με ποιον τρόπο θα παρουσίαζε τη δουλειά της σε μια τελική εκδήλωση. Αρχικά συζητήσαμε το σκοπό για τον οποίο συμμετείχαμε στο πρόγραμμα. Από το διάλογο βγήκε ότι θα «μοιραστούμε» τα έθιμά μας με αυτά της Αλβανίας, θα «μάθουμε» μέσα από τα έθιμα της γείτονας χώρας, θα απολαύσουμε γλυκά του γάμου, θα ακούσουμε τραγούδια.  Οι ιδέες που πρότειναν τα παιδιά ήταν ευφάνταστες και πολύ πρωτότυπες:
Να παρουσιάσουν στιγμιότυπα από το έθιμο του γάμου στην Ελλάδα και Αλβανία. Μετά την παρουσίαση των εθίμων, τα παιδιά βρήκαν πολλές ομοιότητες στα δύο έθιμα των χωρών.
Η παρουσίαση θα γινόταν από τις ομάδες.  Κάθε ομάδα θα ψήφιζε τον αφηγητή της ο οποίος την ημέρα της εκδήλωσης θα παρουσίαζε την όλη δράση και θα εξηγούσε τα του δρώμενου.  
Να δοθεί μπουφές με γλυκά του γάμου που θα έφτιαχναν οι γονείς στους καλεσμένους δασκάλους και συμμαθητές.
Να ακουστούν αλβανικά και ελληνικά τραγούδια που λέγονται στο γάμο από τα παιδιά ή από κασέτα.

9. Ορίστηκαν δύο ή τρεις συναντήσεις όπου η τάξη θα έβλεπε βιντεοσκοπημένη την τελετή του γάμου στην Αλβανία, θα άκουγε τα τραγούδια και θα παρατηρούσε κάποια έθιμα που δεν τα έχουμε στην Ελλάδα. Μια άλλη βιντεοσκοπημένη εκδήλωση περιείχε έθιμα του τόπου μας (Ακράτα-Νωνάκριδα) με παρουσίαση γάμου στα χωριά της Νωνάκριδας με παραδοσιακές στολές, τραγούδια της τάβλας και του γάμου. Η τάξη παρακολούθησε τα δύο βίντεο, συζήτησε τις διαφορές και τις ομοιότητες του γάμου. Με αυτόν τον τρόπο οι μαθητές είχαν οπτική εικόνα των «στιγμιότυπων» και έτσι πιο εύκολα θα έγραφαν και θα αναπαριστούσαν τα δικά τους.

10. Η τάξη χωρίστηκε σε 4 ομάδες οι οποίες και θα  έπαιζαν τα στιγμιότυπα. Αποφάσισαν να δείξουν: Το σπίτι του γαμπρού στην Ελλάδα και στην Αλβανία, το σπίτι της νύφης αντίστοιχα. Οι ομάδες δούλεψαν τις περισσότερες φορές αρμονικά. Τα παιδιά συνεργάστηκαν χωρίς βέβαια να λείπουν και οι γκρίνιες και οι τσακωμοί ανάμεσα στα μέλη τους. Η κάθε ομάδα όρισε το «γραμματέα» της (το παιδί που θα έγραφε τις ιδέες των άλλων) και όλοι μαζί άρχισαν να στήνουν το θεατρικό τους κείμενο που βασίστηκε στα πληροφοριακά κείμενα που είχαν φέρει τα παιδιά.

11. Την ώρα της επεξεργασίας και της μετατροπής του πληροφοριακού υλικού σε θεατρικό κείμενο περιφερόμασταν και βοηθούσαμε τα παιδιά μαζί με το δάσκαλο της τάξης κατευθύνοντάς τα να βάλουν τα απαραίτητα στοιχεία ή να μην βάλουν τα περιττά και εκείνα που δεν θα πρόσδιδαν καμία εξέλιξη στο δρώμενο. Γίνεται κατανοητό ότι ο ρόλος του δασκάλου και της ερευνήτριας περιορίστηκε περισσότερο στο ρόλο συντονιστή και διευκολυντή και λιγότερο στο ρόλο του αναμεταδότη πληροφοριών ή του αξιολογητή. Τα παιδιά χρησιμοποίησαν πληροφορίες από τα αρχικά γραπτά τους και εμπλούτισαν με συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων τις ιδέες τους για το θεατρικό σενάριο. Κάποιες από τις ομάδες λειτουργούσαν πολύ ώριμα και δεν είχαν ανάγκη την παρέμβασή μας. Συζητούσαν μεταξύ τους πολιτισμένα και έγραφαν με κέφι και με μια κρυφή ανταγωνιστικότητα του τύπου «το  δικό μας θεατρικό θα είναι καλύτερο από το δικό σας». Η σύνθεση των θεατρικών διαλόγων έγινε σε τρεις συνεδρίες (6 διδακτικά σαρανταπεντάλεπτα) μέσα στην τάξη αλλά δεν έλειψαν και οι συναντήσεις των παιδιών στα διαλείμματα για να προσθέσουν κάτι ή να αφαιρέσουν. Όταν τελειοποιήθηκαν τα (τέσσερα) σενάρια των ομάδων, τα ξαναδιαβάσαμε και επιμείναμε στις λεπτομέρειες και στο τελευταίο ρετουσάρισμα, πράγμα που δεν ήταν και πολύ εύκολο για την ομάδα η οποία έπρεπε σε αυτή τη φάση να λειτουργήσει μεταγνωστικά και να μπει στη θέση του αναγνώστη του κειμένου και νοερά του θεατή.  

12.Μετά το Πάσχα τα θεατρικά κείμενα είχαν σχεδόν τελειοποιηθεί και οι ομάδες ήταν έτοιμες να αρχίσουν τις πρόβες. Αρχές Μάη έγινε βιντεοσκόπηση και φωτογράφηση της δουλειάς τους. Αρχικά μίλησε ο δάσκαλος για την εκπόνηση του όλου προγράμματος και στη συνέχεια ένα εκλεγμένο μέλος από κάθε ομάδα (ο παρουσιαστής). Αναφέρθηκαν σε λεπτομέρειες και είπαν με ποιον τρόπο δούλεψαν στην ομάδα τους.

13.Κάθε ομάδα τελειοποίησε το κείμενό της και το ανακοίνωσε στις άλλες ομάδες στις ολομέλειες που οργανώνονταν για αυτή ακριβώς τη δουλειά. Έγιναν κάποιες μικρές διορθώσεις στα κείμενά τους, μπήκαν σε παρένθεση οι σκηνοθετικές οδηγίες, ξεχώρισαν τα λόγια του αφηγητή από την πλοκή του έργου κ.ά. Οι πρόβες άρχισαν στην τάξη. Μαζί με το δάσκαλο τους δώσαμε οδηγίες για το πώς θα μάθαιναν καλύτερα τους ρόλους τους, πώς θα έπαιζαν με φυσικό τρόπο, τι αντικείμενα και ρούχα θα χρειάζονταν για να αναπαραστήσουν όσο πιο πειστικά γινόταν το δρώμενο. Σημασία είχε να «αναδείξουν» τα κείμενά τους μέσα από το θεατρικό λόγο.

14.Προβλήματα δεν υπήρξαν ως προς την αποδοχή των εθίμων της ξένης χώρας από τους Έλληνες μαθητές. Ακόμα κι αυτοί που δεν «ανταποκρίθηκαν», να φέρουν δηλαδή, υλικό από πηγές, στην πορεία διαπιστώσαμε ότι:
Συμμετείχαν στη μετακωδικοποίηση των εθίμων που έφεραν σε θεατρικό κείμενο στο πλαίσιο της ομαδικής γραφής. Όλοι οι μαθητές κάτι είχαν να πουν και να προσφέρουν στην ομάδα τους.
Κάποιοι μαθητές που αντιμετώπιζαν με καχυποψία την όλη δουλειά, στην πορεία συμμετείχαν ενεργά, μπήκαν σε ρόλους, είπαν λόγια και μερικοί έβαλαν ακόμα και δικά τους. Στη διαδικασία της πρόβας, εντέλει κανένας δεν έμεινε αμέτοχος και όλοι πήραν έστω κι ένα μικρό ρόλο.
Οι περισσότεροι από τους μαθητές που «κρατούσαν απόσταση» προθυμοποιήθηκαν να φέρουν γλυκά για το μπουφέ, να ζωγραφίσουν τα σκηνικά και να στήσουν τη γιορτούλα που θα γινόταν την ημερομηνία που είχαμε καθορίσει.    

Τι καταφέραμε τελικά; Μια προσπάθεια αποτίμησης του προγράμματος

Ο αρχικός σχεδιασμός της ερευνήτριας δεν πραγματοποιήθηκε στο σύνολό του λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών (η πίεση του χρόνου και ο πληθυσμός της τάξης δεν επέτρεψαν την ηλεκτρονική επικοινωνία με άλλες τάξεις ή σχολεία) όπως άλλωστε είχαμε προβλέψει. Η τάξη μάς οδήγησε σε άλλα μονοπάτια αποκαλύπτοντας στην ουσία τις ανάγκες της και τις δικές της απαιτήσεις. Επιβεβαιώνεται ο κανόνας της θεωρίας του εποικοδομητισμού που θέλει το δάσκαλο να ξεκινά «από την τάξη με την τάξη για την τάξη», να έχει αφετηρία τα «θέλω» των παιδιών και όχι τα δικά του «θέλω». Στη διδακτική πράξη αποδεικνύεται ότι οι καλύτερες ιδέες του δασκάλου σε μια τάξη που αρνείται να τις υλοποιήσει δεν θα φέρουν από μόνες τους τα επιθυμητά μαθησιακά αποτελέσματα εάν πρώτα δεν εξασφαλιστεί η ενεργός εμπλοκή και τα ενδιαφέροντα των μαθητών13 (Virginia Richardson, 1994).
Ο αρχικός σχεδιασμός τροποποιήθηκε και «υποτάχθηκε» στις ανάγκες των μαθητών όπως αυτές προέκυψαν στις αρχικές μας συναντήσεις. Το βάρος της υλοποίησης του προγράμματος στράφηκε στην ανατροφοδότηση μεταξύ των ομάδων μέσα από την ανταλλαγή των εργασιών και τη μετατροπή τους από αφηγηματικά κείμενα στο είδος του απαιτητικού λόγου που ήταν το θεατρικό σενάριο. Η αναπαράσταση ή η παντομίμα που αρχικά είχαν σχεδιαστεί ως ένα απλό δρώμενο, μετατράπηκαν σε σενάριο που περιλάμβανε τα τέσσερα στιγμιότυπα του γάμου σε Ελλάδα και Αλβανία με βάση το πληροφοριακό υλικό που συγκεντρώθηκε. Οι μαθητές από απλοί ερευνητές και καταγραφείς πληροφοριών έγιναν «συγγραφείς», «σεναριογράφοι», «σκηνοθέτες» και ενεργοί «συντονιστές» της παρουσίασης.

Η παρουσίαση είχε μεγάλη επιτυχία καθώς τα παιδιά την οργάνωσαν στην τελευταία της λεπτομέρεια. Περιλάμβανε:
Σύνταξη πρόσκλησης για την εκδήλωση που απευθύνονταν στους δασκάλους του σχολείου, στην Ε΄ τάξη, στους γονείς και στην καθηγήτρια (φωτο.1).
Οργάνωση του χώρου που θα πραγματοποιούνταν η εκδήλωση, του μπουφέ με τα γλυκά των δύο χωρών, του χώρου που θα παίζονταν τα στιγμιότυπα.
Μοίρασμα ρόλων και αφηγητή.
Κατασκευή απλών σκηνικών με ζωγραφική οικημάτων Ελλάδας και Αλβανίας.
Απόδοση των θεατρικών με κοστούμια (νυφικό, προίκα της νύφης, κ.ά.) και ανάλογα αντικείμενα (γλυκά, ποτήρια, χρήματα κ.ά.).

Εκείνο που τελικά καταφέραμε ήταν να δουλέψουμε αρμονικά με τον εκπαιδευτικό της τάξης και να «περάσουμε» το πολιτισμένο αυτό κλίμα και στις ομάδες των μαθητών σαν ένα «συνεργατικό» παράδειγμα μέσα από το οποίο είχαν να κερδίσουν. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται και  από την  Έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής για την Εκπαίδευση, η οποία συνιστά να κατευθυνθούμε προς μια «κοινωνία εκπαίδευσης» όπου «το σχολείο πρέπει να τους (στους μαθητές) εμπνέει την επιθυμία και να τους παρέχει τη χαρά της μάθησης, να τους καλλιεργεί την ικανότητα  του πώς να μαθαίνουν  και να τους αναπτύσσει την πνευματική ανησυχία» (Unesco, 1999: 34). Το πρόγραμμα «βρήκε το δρόμο του» μέσα από τις πραγματικές ανάγκες των παιδιών και αυτό φάνηκε αρχικά μέσα από τις ιδέες που κατέθεσαν για την υλοποίηση του προγράμματος, κατά δεύτερον μέσα από τα θεατρικά κείμενα που επεξεργάστηκαν και παρέδωσαν και την τελική μορφή που πήρε η όλη παρουσίαση. Σημασία είχε ότι ο κύριος όγκος της δουλειάς των παιδιών πραγματοποιήθηκε στην τάξη μέσα από την ευεργετική ομαδική εργασία και ήταν έργο καθαρά των παιδιών χωρίς τις επιδράσεις των γονιών. Το ανεπεξέργαστο και πρωτόλειο πληροφοριακό υλικό που ήρθε στην τάξη από το σπίτι υπέστη την επεξεργασία της ομάδας με ξεκάθαρο σκοπό και στόχους που είχε θέσει η ίδια η ομάδα για να αποδώσει με τον καλύτερο τρόπο το δρώμενο. Έγινε χρήση ειδικού λεξιλογίου κατά τη συγγραφή από τα παιδιά, επιμέλεια των γραπτών, διορθώσεις και βελτιώσεις μέσα από το φυσικό διάλογο, τη δραματοποίηση κ.ά., όπου έκρινε σκόπιμο η ομάδα. Ο συντονισμός εξάλλου της καθοδηγούμενης14 ομαδικής γραφής,  γνωστής στην αγγλική βιβλιογραφία με τον όρο «Shared guided writing», αποτελεί μια δυναμική διδακτική στρατηγική που υιοθετήσαμε «Προκειμένου να υποβοηθηθείτε η συνδιδασκαλία αλλοδαπών μαθητών» όπως αναφέρεται στο Δ.Ε.Π.Π.Σ15. Ένα δείγμα της δουλειάς αυτής αποτελούν τα παρακάτω αποσπάσματα:

Ομάδα α΄ «Η ετοιμασία του γαμπρού στην Αλβανία»
(ακούγεται μια απαλή μουσική)
Αφηγητής: Βρισκόμαστε στο σπίτι του γαμπρού όπου γίνονται ετοιμασίες για το γάμο. Ο γαμπρός μιλάει με τους φίλους του και σκέφτεται το γάμο του.
Φίλος 1: Άντε γαμπρέ, ήρθε η ώρα σου.
Φίλος 2: Μακάρι να είχα κι εγώ μια νύφη σαν κι αυτή. Όμορφη, έξυπνη, νοικοκυρά.
Γαμπρός: Έχεις δίκιο, η κοπελιά που βρήκα είναι τέλεια.
Αδελφός του γαμπρού 1: Αδελφέ, σου εύχομαι να ευτυχήσεις και να μην σταθεί τίποτα εμπόδιο στη ζωή σας.   
Αδελφός του γαμπρού 2: Αδελφέ μου, εγώ παντρεύτηκα και ξέρω την ευτυχία και σου εύχομαι  και εσύ να ευτυχήσεις μαζί της.
Αφηγητής: Οι φίλοι του γαμπρού  πίνουν και γλεντάνε χορεύοντας  το χορό του μεθύστακα (χορεύουνε με το γνωστό αλβανικό τραγούδι του μεθύστακα από την κασέτα )

Ομάδα β΄ «Η ετοιμασία της νύφης στην Αλβανία»
(Ακούγεται μουσική του γάμου)
Αφηγητής: Η νύφη και όλες οι φίλες της τη βοηθούν με τις προετοιμασίες και την καθησυχάζουν, γιατί είναι πολύ αγχωμένη.
Φίλη 1: Δεν το πιστεύω! Σε λίγες ώρες από τώρα η καλύτερή μου φίλη παντρεύεται.
Φίλη 2: Πώς νιώθεις που θα δημιουργήσεις οικογένεια;
Νύφη: Δεν ξέρω! Το μόνο που με απασχολεί τώρα, είναι αν έχω ένα γάμο γεμάτο… πολυτέλεια!
Μταρντάνα16: Ελβίρα! Έλα, η κομμώτρια είναι εδώ και σε περιμένει!

Κοπέλα: Όλοι  οι καλεσμένοι είναι ενθουσιασμένοι με τα παραδοσιακά γλυκά που ετοιμάσαμε, αλλά ζητούν κι άλλο μπακλαβά.
 
Σαν συντονιστές του προγράμματος προσπαθήσαμε να αξιοποιήσουμε τη μορφωτική βαλίτσα όχι μόνο του Έλληνα μαθητή αλλά και των αλγ/αλδ ώστε να αποτελέσει κίνητρο για περαιτέρω μάθηση και βαθύτερη κατανόηση του «άλλου». Μέσα από τη χαρά της επικοινωνίας και συμμετοχής στο πρόγραμμα τα παιδιά κάθε ομάδας μετασχημάτιζαν τις πληροφορίες που έρχονταν από τη μορφωτική βαλίτσα του άλλου σε γνώση για τον άλλο. Η γνώση για τον άλλο εντέλει παραλύει κάθε άγνοια και άρα φόβο κοινωνικά στιγματισμένο και οδηγεί στην αποδοχή του άλλου ως ισότιμο μέλος της ομάδας των συμμαθητών, της παρέας στην αυλή του σχολείου και μετέπειτα της ευρύτερης ομάδας στα πλαίσια της κοινωνίας.

Με αυτό τον τρόπο σκεφτήκαμε ότι το ελληνικό σχολείο δεν θα λειτουργεί μονοπολιτισμικά και ισοπεδωτικά όσων αφορά τη γλώσσα, τις παραδόσεις και τα έθιμα που κουβαλούν οι αλγ/αλδ στη σχολική τάξη, αλλά θα αναδεικνύει και θα φέρει σε ισότιμη βάση και την πολιτισμική κληρονομιά του «άλλου». Ίσως με αυτόν τον τρόπο ο απειλητικός «κατώτερος άλλος» γίνει φίλος και ισότιμος συμμαθητής σε ένα σχολείο σεβασμού, σε ένα σχολείο δράσεων για όλους. Σε ένα σχολείο που θα «συμβάλει στη διαμόρφωση μαθητών ικανών να διαχειριστούν τη διαπολιτισμική πραγματικότητα και να επωφεληθούν από αυτή17» όπως εύστοχα αναφέρει ο Στέργιος Παπαδόπουλος για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση που υλοποιείται στη σχολική του μονάδα από το 1996. Εξάλλου η καθηγήτρια κ. Σπινθουράκη στην ομιλία της18 μετά το τέλος της εκδήλωσης19 τόνισε ότι το σχολείο της Ακράτας «άνοιξε τις πύλες του για συνεργασία στο Πανεπιστήμιο και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ως μέρος ενός ευρωπαϊκού προγράμματος που αναδεικνύονται πρότυπα σχολεία και πρακτικές δασκάλων».                                  

Εν κατακλείδι, πιστεύουμε ως συντονιστές της όλης δράσης και της κοινωνικής αλληλεπίδρασης που συντελέστηκε ως κύρια δραστηριότητα στο πλαίσιο της ομάδας ότι καταφέραμε α) να ενεργοποιήσουμε τα κίνητρα μάθησης, β) να αυξήσουμε την ενεργό συμμετοχή όλων ανεξαιρέτως των μαθητών στη συλλογική εργασία και γ) να συνδράμουμε στην ομαλή και ειρηνική συμβίωση των αλγ/αλδ στην τάξη. Προσπάθεια που θα οδηγήσει μακροπρόθεσμα και στην ένταξή τους στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και κατ’ επέκταση στην χωρίς προβλήματα ένταξή τους στην ελληνική κοινωνία ως ισότιμοι πολίτες. Και αυτό γιατί η εξομάλυνση των κοινωνικών αντιθέσεων που γεννιούνται από τη συνύπαρξη των μαθητών αυτών με τους Έλληνες συμμαθητές τους στο ελληνικό σχολείο πρέπει σαν παιδαγωγική πράξη να «συμβεί συνειδητά και σκόπιμα» μέσα στους κόλπους του σχολείου ώστε η πολιτισμική ετερότητα να γίνει γεφύρι συνάντησης και οικοδόμησης ενός κόσμου που θα στηρίζεται στην αλληλοκατανόηση και στην «παραγωγική και συνεργατική ατμόσφαιρα20». Η καλή «συγκατοίκηση» προδιαγράφει εν μέρει και το μέλλον της ελληνικής κοινωνίας αλλά και του τρόπου που οι νέες γενιές καλούνται να  ανταποκριθούν στη συνύπαρξη και το είδος της σχέσης τους με τον ¨διαφορετικό άλλο¨ στα πλαίσια  της νέας πολυπολιτισμικής ελληνικής πραγματικότητας.    
Μπορούν να στηθούν γέφυρες μέσα από τέτοιου είδους συνεργασίες και προγράμματα διαπολιτισμικής διάστασης ώστε ο «προσωπικός ήλιος» της ποιήτριας να γίνει και «συλλογικός ήλιος» για όλους και να ζεστάνει με τις αχτίδες του ισότιμα όλα τα πρόσωπα εξαλείφοντας με αυτόν τον τρόπο καταδιωγμένους κόσμους. Αυτό εξάλλου προσπαθήσαμε να κάνουμε κι εμείς μέσα από αυτή τη δράση. Μέσα μας βαθιά πιστεύουμε ότι τα καταφέραμε να ανοίξουμε πολλά μονοπάτια για να τα διαβούμε με τους μαθητές μας.


Αναστασία Ευσταθίου
Συγγραφέας Εκπαιδευτικός- Κάτοχος Mr στις Επιστήμες της Αγωγής


Βιβλιογραφία- Ηλεκτρονικές διευθύνσεις
1.Blumenfeld, P. C., Soloway, E., Marx, R. W., Krajcik, J. S., Guzdial, M. and Palincsar, A., (1991). «Motivating Project-Based Learning: Sustaining the Doing, Supporting the Learning», Educational Psychologist, 26 (314).
2.Bosniadou Stella, «How children learn», Educational Practices Series, No 7.
3.Hanson G. C., (1997). «The Virtual School Library on the Web - a User Education with Focus on Thinking and Learning Skills» στο site: http://openclass.lrf.gr:8080/papers/hanson2.htm, προσπέλαση 7/9/2005
4.National Literacy Strategy Grammar for Writing, Key Stage 2, (2000) DfEE
5.Unesco, Έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής για την Εκπαίδευση στον 21ο αιώνα, υπό την προεδρία του Jacques Delors, (1999) «Εκπαίδευση Ο Θησαυρός που κρύβει μέσα της», εκδ. Gutenberg, Αθήνα.
6.Δ.Ε.Π.Π.Σ., «Διδακτική Μεθοδολογία, Γλώσσα», Μάρτιος 2003, τεύχος δεύτερο, ΦΕΚ 303-ΦΕΚ304.
7.6o  Διαπολιτισμικό Δημ. Σχ.  Ελευθερίου - Κορδελιού Θεσ/κης:                                                                                                      
http://6dim-diap-elefth.thess.sch.gr/Greek/Diapolitismiki_Ekpaidefsi/ProgrammaDiapEkpsis6ouDiapDSxElefthKor.htm
8.Δημουλά Κική, (1990) «Ερήμην», εκδ. Στιγμή.
9.Δρεττάκης Μ., (2000). «Αυξάνονται τα παιδιά των Παλιννοστούντων και Αλλοδαπών στα σχολεία», περιοδ. Σύγχρονη Εκπαίδευση, τευχ. 113.
10.Δρεττάκης Μ., (2001). «Ξεπέρασαν το 5% του μαθητικού πληθυσμού τα παιδιά  Παλιννοστούντων και Αλλοδαπών», περιοδ. Σύγχρονη Εκπαίδευση, τευχ.119.
11.Ευσταθίου Α., (2003). «Βιβλιοπαμφαγονία 2000-2002, Διαδικτυακός Λογοτεχνικός Διαγωνισμός, Building Bridges with Stories», Τόμος 3, τεύχος 2, Μάρτιος 2003 στο Δικτυακό τόπο του εικονικού σχολείου: virtual school The sciences of Education Online, http://www.auth.gr/virtualschool/3.2/Praxis/Efstathiou.html, προσπέλαση 12/10/2005
12.Ηλεκτρονική τοπική εφημερίδα ΣΤΥΞ (φύλλο 7/7/2005): www.styga.gr, προσπέλαση 15/10/05.
13.Καριώτογλου Π., Κορομπίλης Κ., Κουμαράς Π. (1997). «Εξακολουθούν να είναι επίκαιρες οι ανακαλυπτικές μέθοδοι διδασκαλίας;» Σύγχρονη εκπαίδευση, τεύχ. 92.
14.Πανελλήνιο Δίκτυο Σχολείων: http://1dim-akrat.ach.sch.gr/
15.Richardson, V. (1994) Constructivist Teacher Education, Building a World of Understandings, presented at the annual meeting of the American Educational Research Association, New Orleans.
16.Σφυρόερα Μ. «Διαφοροποιημένη Παιδαγωγική», Κλειδιά και Αντικλείδια, ΥΠΕΠΘ, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων 2002-2004.

 

 

 

 

 

 


Φύλλο Εργασίας 1. (Ατομική εργασία)

Ερευνώ- Καταγράφω πληροφορίες γύρω από το έθιμο του γάμου
 
Ρωτώ21 τους γονείς μου ή τους παππούδες μου για το έθιμο του γάμου. Οι παρακάτω άξονες (1η στήλη) θα με βοηθήσουν να αντλήσω συγκεκριμένες πληροφορίες για τα «στιγμιότυπα» του μυστηρίου του γάμου.
Πολλές πληροφορίες μπορώ να βρω και στην αναμνηστική έκδοση του σχολείου «Με ένα ποντίκι στη χώρα των εθίμων» από τις εκδόσεις «Σύγχρονη Εκπαίδευση» (2002).

 

Φύλλο Εργασίας 2. (Ομαδική εργασία)

Στάδιο προετοιμασίας για τη συγγραφή του θεατρικού

Με βάση τις πληροφορίες που φέραμε (πληροφοριακό υλικό) φτιάχνουμε θεατρικό κείμενο με 4  «στιγμιότυπα» του γάμου.

Διαλέγουμε ποιο στιγμιότυπο θα παρουσιάσει η ομάδα μας (ανάλογα με το πληροφοριακό υλικό που έχουμε συγκεντρώσει).

 

Περιλαμβάνονται 4 «στιγμιότυπα» πριν την τέλεση του γάμου (όσα και οι ομάδες)

Α΄  ομάδα
Πριν το γάμο στο σπίτι του γαμπρού (Ελλάδα)
Β΄ ομάδα
Πριν το γάμο στο σπίτι του γαμπρού (Αλβανία)

 

Γ΄  ομάδα
Πριν το γάμο στο σπίτι της νύφης (Ελλάδα)
Δ΄ ομάδα
Πριν το γάμο στο σπίτι της νύφης (Αλβανία)

 

 


Συνεδριάζουμε μεταξύ μας οι ομάδες για τη σειρά  των στιγμιότυπων (χρονική σειρά παρουσίασης στην εκδήλωση)
Επιλέγουμε τους αφηγητές που θα συνδέσουν τα «στιγμιότυπα». 
Πρώτα σημειώνουμε σε κάθε στήλη του πίνακα που θα αναλάβει η ομάδα μας:

1.Τις λέξεις-κλειδιά από τις πληροφορίες που συγκεντρώσαμε
2.Τις ιδέες της ομάδας για το στιγμιότυπο
3.Φράσεις (ευχές, παινέματα, παροιμίες κ.ά.) που λέγονται την ώρα εκείνη
4.Στίχους δημοτικών τραγουδιών που ακούγονται την ώρα εκείνη

          
……ομάδα: Στιγμιότυπο από……………………………………………………………….

Λέξεις -κλειδιά
Ποια θα είναι η πλοκή με λίγα λόγια
Ιδέες (τι πρωτότυπο θα περιλαμβάνει το στιγμιότυπο)
Χαρακτηριστικές φράσεις που πρέπει να συμπεριλάβουμε 
Δημοτικά
τραγούδια

Ξεκινά με…………. ……………………….
……………………….
Συμβαίνουν τα γεγονότα: ……....……
……………………….
……………………….
……………….….......
Τελειώνει με………..
……………………….
……………………….


Π.χ. η νύφη λιποθυμά όταν ………………..

 

 

 

 

 


Ύστερα καταγράφουμε τους ρόλους που θα παίξουν στο «στιγμιότυπο» και τους μοιράζουμε στα μέλη της ομάδας μας βάζοντας:

1.Στοιχεία του  χαρακτήρα,
2.Αντικείμενα που πρέπει να έχει ο «ηθοποιός» και
3.Τα ιδιαίτερα ρούχα που θα φορά. 

 


Φύλλο Εργασίας 3. (Ομαδική εργασία)

Στάδιο συγγραφής του θεατρικού

Γράφουμε το θεατρικό
Δεν ξεχνούμε να δώσουμε σκηνικές οδηγίες (σε παρένθεση με πλάγια γράμματα)
Ξαναδιαβάζουμε ό,τι γράψαμε  δυνατά στην ομάδα
Διορθώνουμε όπου υπάρχει ασάφεια ή κάτι που δεν ακούγεται καλά
Επιμελούμαστε το κείμενό μας  (ορθογραφικός –συντακτικός έλεγχος)
Προσθέτουμε λεπτομέρειες που θα κάνουν τους διαλόγους  «αληθινούς», ζωντανούς και παραστατικούς.
Όταν τελειοποιήσουμε το κείμενό μας, το ανακοινώνουμε στις άλλες ομάδες και ακούμε τις παρατηρήσεις τους.
Συζητούμε μεταξύ μας πώς θα το βελτιώσουμε ακόμα περισσότερο.

Το κείμενό μας θα έχει τη μορφή:  

Τίτλος στιγμιότυπου:

Ομάδα …………
Ονόματα συγγραφέων:

Αφηγητής: …………………………………………………………………………….
Γαμπρός:……………………………………………………………………………….
Κουμπάρα:…………………………………………………………………………….
(Μπαίνει στη σκηνή η…………………………………………………………………..………)

 

 

 

 

 

 

Χρησιμοποιούμε κι άλλη σελίδα εάν δεν μας φτάνει

 

Όταν σιγουρευτούμε ότι το κείμενό μας είναι έτοιμο (διορθωμένο και επιμελημένο), αρχίζουμε τις πρόβες.
Πρώτα διαβάζουμε ολοκληρωμένο το κείμενο και ύστερα κάθε παιδί διαβάζει το ρόλο του.
Βάζουμε σε χρονική σειρά τα δρώμενα και όλες οι ομάδες ολοκληρώνουμε τις πρόβες
Προσπαθούμε να αποδώσουμε όσο γίνεται καλύτερα τα «στιγμιότυπα» για να εισπράξουμε το πιο δυνατό χειροκρότημα.


Καλή δουλειά
Οι συντονιστές του προγράμματος

Αναστασία Ευσταθίου-Νίκος Αλέφαντος

Блог http://webekm.com/ и още нещо.

Full premium theme for CMS

Bookmaker bet365 The best odds.